Πώς εκφράζονται τα παιδιά σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της πανδημίας

Ενημερώθηκε: Απρ 13

Λουκία Αποστολίδη

Ψυχολόγος, Msc Ψυχολόγος της Υγείας, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, Δραματοθεραπεύτρια


Όλος ο κόσμος βιώνει σήμερα μια κρίση που προκαλείται από την πανδημία του κοροναϊού και της κοινωνικής αποστασιοποίησης. Δοκιμάζονται ένα σύνολο βασικών συστημάτων στη σύγχρονη κοινωνία και ο αντίκτυπος αυτής της συνθήκης φέρνει έντονη επιρροή και αλλαγές στην ψυχική μας υγεία. Το Οικογενειακό Σύστημα αντιμετωπίζει ένα παιχνίδι σχέσεων με μέτρα περιορισμού που δοκιμάζουν τις εσωτερικές σχέσεις, πολλοί γονείς αναρωτιούνται για το πώς η παγκόσμια αυτή κρίση θα επηρεάσει τα παιδιά τους στο τώρα και στην ζωή τους μελλοντικά.

Ο άνθρωπος δεν τα πάει καλά με την αβεβαιότητα και σε αυτήν τη φάση αντιμετωπίζουμε ήδη τις συνέπειες των αλλαγών σε ατομικό ψυχολογικό επίπεδο. Είναι ήδη δύσκολο αυτό που βιώνουμε, φανταστείτε πως είναι για ένα παιδί να διαχειριστεί την παρούσα συνθήκη. Όλοι μας, όπως και τα παιδιά μας βιώνουμε την απώλεια της παλιάς πραγματικότητας μας, της καθημερινότητάς μας. Τα παιδιά υποφέρουν από την απώλεια της έως τώρα γνώριμης ύπαρξής τους, των φίλων τους και της καθημερινής τους ρουτίνας. Όταν τα παιδιά είναι σε δυσκολεμένη ψυχική κατάσταση, δεν έχουν μάθει να εκφράζονται λεκτικά και να επικοινωνούν τη δυσκολία τους και το συναισθηματικό τους βάρος, συνήθως τα παραπάνω εκφράζονται έμμεσα στο σώμα τους και σε συμπεριφορές έμμεσες.


Οι διάφορες συνθήκες στις οποίες μπορεί να βρεθούν τα παιδιά είναι οι εξής:

Παλινδρόμηση: Συμπεριφορές που πιστεύατε ότι το παιδί σας είχε αφήσει πίσω αναπτυξιακά, μπορεί ξαφνικά να επανεμφανιστούν. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει το πιπίλισμα του δαχτύλου, την ανάγκη ενός συμβολικού αντικειμένου-παιχνιδιού για συναισθηματική ανακούφιση, βρέξιμο του κρεβατιού κλπ. Η παλινδρόμηση είναι φυσιολογική κατά τη διάρκεια περιόδων άγχους και αβεβαιότητας.

Διαταραχή στην όρεξη: Όταν τα πράγματα δεν είναι καλά, τα πρώτα που μπορεί να επηρεαστούν είναι η όρεξη για φαγητό και ο ύπνος. Οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν τις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες του παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας όρεξης ή της επιπλέον ανάγκης για φαγητό. Αυτό είναι σύνηθες σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.

Θέματα στον ύπνο: Οι διαταραχές του ύπνου είναι συχνές σε δύσκολες περιόδους, επομένως τα παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν αϋπνία, εφιάλτες, ξύπνημα τη νύχτα ή άλλες νέες συνήθειες.

Αλλαγές στη διάθεση: Οι συμπεριφορές που χρειάζεται να παρατηρήσετε περιλαμβάνουν εκρήξεις θυμού, ξαφνικές στιγμές κλάματος, ευερεθιστότητα για πράγματα που πριν δεν ήταν σημαντικά, απώλεια ενδιαφέροντος για αγαπημένες δραστηριότητες και απομόνωση από άλλους. Αναζητήστε αλλαγές στη φυσιολογική ιδιοσυγκρασία ή τη διάθεσή τους και λάβετε υπόψη ότι το άγχος αναδεικνύει ακόμη περισσότερο ό,τι συμβαίνει εσωτερικά μας.

Εκδραμάτιση: Οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν μια αύξηση στη διαταραχή της διάθεσης, τις συναισθηματικές εκρήξεις λόγω του άγχους της κατάστασης. Τα παιδιά μπορεί να αρχίσουν να πιέζουν τα όρια, να εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα επιθετικότητας, να μην υπακούσουν σε οδηγίες ή να μπαίνουν σε μεγαλύτερη αντιμαχία με τα μέλη της οικογένειας.

Ανάγκη για επιβεβαίωση-καθησυχασμό: Τα παιδιά μπορεί να εκφράσουν ανησυχία για την υγεία τους ή για τους άλλους, το μέλλον ή ακόμη και τον θάνατο. Η αύξηση των ερωτήσεων που αναζητούν καθησυχασμό συχνά αποτελεί ένδειξη εσωτερικού άγχους, επομένως είναι σημαντικό οι γονείς να είναι παρόντες για να προσφέρουν αυτή τη διαβεβαίωση και μια αίσθηση σταθερότητας.

Τάση για προσκόλληση: Ίσως να παρατηρήσετε αύξηση της προσκολλημένης συμπεριφοράς. Μπορείτε να παρατηρήσετε εάν το παιδί σας σας ακολουθεί από δωμάτιο σε δωμάτιο και δυσκολεύεται εάν δεν έχετε οπτική επαφή. Αυτές οι αλλαγές στη συμπεριφορά προσκόλλησης μπορεί να είναι συχνές σε δύσκολες και αβέβαιες καταστάσεις.

Απόσυρση: Μερικά παιδιά μπορεί να μην αντέχουν να έχουν επαφή με αυτή την άσχημη πραγματικότητα και να επιλέξουν (ασυνείδητα) να αγνοούν τα μέλη της οικογένειας στο σπίτι τους ή να επιλέξουν να απορρίψουν την ευκαιρία να συνδεθούν με τους αγαπημένους τους ουσιαστικά. Μπορεί να αποσυρθούν και να υποχωρήσουν στα δωμάτιά τους για να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο σε ατομικό παιχνίδι και τεχνολογία.

Δυσκολία στην εστίαση: Είναι αναμενόμενο τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να δυσκολευτούν να επικεντρωθούν σε εκπαιδευτικά καθήκοντα ή να αναβάλλουν πράγματα καθώς αποσπώνται εύκολα. Μπορεί να αντιμετωπίσουν προβλήματα με την προσοχή, τη συγκέντρωση και την εκμάθηση, αφού το μυαλό τους βρίσκεται σε υπερλειτουργία λόγω της στρεσσογόνας περιόδου.

Παράπονα για σωματικά συμπτώματα: Τα παιδιά μπορεί να έχουν περισσότερα παράπονα για πονοκεφάλους, στομαχικούς πόνους και λιγότερη ενέργεια. Αυτά είναι πραγματικά, αλλά πιθανότατα δεν οφείλονται σε κανένα ιατρικό λόγο αλλά σε ψυχοσωματικές αντιδράσεις.

Αυτή είναι η πραγματικότητα μας αυτή τη στιγμή, και σαν γονείς πρέπει να είμαστε εκεί με αλληλεγγύη και εγγύτητα να στηρίξουμε αυτό που συμβαίνει και στα παιδιά μας, τα οποία μπορεί να πλήττονται περισσότερο τελικά, αφού δεν έχουν καθιερώσει ήδη σαν ώριμα ενήλικα άτομα τους δικούς τους μηχανισμούς αντιμετώπισης των δυσκολιών. Ενδεχομένως να μην έχουν μάθει ακόμη τί τους κάνει καλό, ποια συνθήκη τα χαλαρώνει και τους αποφορτίζει, πώς εμπνέονται και τί τα ηρεμεί, ώστε να τα χρησιμοποιήσουν σαν εργαλεία αυτορρύθμισης.

Οι κρίσεις μας επιτρέπουν να ανακαλύψουμε ικανότητες για ανθεκτικότητα, προσαρμοστικότητα και αλλαγή. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο που μας επιτρέπει να εξερευνήσουμε μέσα στην οικογένεια όχι μόνο δυσκολίες που υπήρχαν ήδη, αλλά και πολλές ανθεκτικές ικανότητες που δημιουργούν νέες σχέσεις.